Ülke genelinde devam eden kentsel dönüşüm projeleri, sağlanan kira yardımlarının yetersiz kalması sebebiyle aksamalarla karşılaşıyor. Sektör uzmanları, bu durumun hem mülk sahiplerini zor durumda bıraktığını hem de dönüşüm çalışmalarını yavaşlattığını ifade ediyor.
Dinamik kira modeli çözüm önerisi
Kentsel dönüşüm alanında yaşanan bu tıkanıklığın başlıca nedeni olarak, mevcut kira desteklerinin güncel piyasa koşullarının oldukça altında kalması gösteriliyor. Uzmanlar, saha araştırmalarında mülk sahipleri ile müteahhitler arasındaki anlaşmazlıkların temelinde ekonomik endişelerin yattığını belirtiyorlar.
Evini dönüşüme teslim etmeyi düşünen vatandaşlar için en büyük engel, inşaat süresince ikamet edecekleri geçici konutun kira bedeli oluyor. Devlet tarafından verilen kentsel dönüşüm kira yardımları, güncel kira piyasasının ve reel harcamaların çok gerisinde seyrediyor.
Mülk sahipleri, aldıkları destekle kendi bölgelerinde veya yakınlarında uygun kiralık bir daire bulmakta güçlük çekiyorlar. Üstlenmek zorunda kaldıkları yüksek ek maliyetler yüzünden, hak sahipleri dönüşüm projelerine mesafeli yaklaşıyor. Bu durum, riskli yapıların tahliye edilmesini de zorlaştıran bir faktör haline geliyor.
Mevcut kentsel dönüşüm kira desteklerinin, güncel gayrimenkul ve kira piyasası gerçekleriyle örtüşmediğini vurgulayan uzmanlar, bu durumun hem vatandaşları mağdur ettiğini hem de dönüşüm projelerinin ilerleyişini sekteye uğrattığını belirtiyor. Yetersiz kira yardımlarının yalnızca vatandaşları değil, kentsel dönüşüm projelerini üstlenen inşaat sektörünü de doğrudan etkilediği ifade ediliyor; zira kentsel dönüşümün bir uzlaşı ve ortak akıl gerektiren bir süreç olduğu altı çiziliyor.
Uzmanlar, vatandaşın kira farkını ödeyemediği için imza atmaktan kaçındığında veya tahliye sürecini uzattığında, projelerin henüz başlama aşamasında engellendiğine işaret ediyorlar. Müteahhitler, her türlü maliyet baskısına rağmen sahada dönüşüm iradesi sergilese de, bürokratik ve finansal süreçlerin işlemesi için bu tür tıkanıklıkların çözülmesi gerektiğini kaydediyorlar. Kira yardımlarının güncellenmesinin, kentsel dönüşümün önündeki engelleri kaldırarak projelerin hızla şantiye aşamasına geçişini sağlayacak yeni bir uygulama olarak öne çıktığı belirtiliyor.
Sorunun çözümü için dinamik ve yapıcı bir politika önerisi sunan uzmanlar, tek bir merkezden belirlenen sabit tutarlar yerine, şehirlerin ve hatta şehir içindeki bölgelerin güncel kira endekslerine göre değişkenlik gösteren, vatandaşın ekonomik durumunu gözeten dinamik bir kira yardım modelinin hayata geçirilmesi gerektiğini savunuyorlar. Kira yardımında mutlak eşitlik yerine adalet ilkesinin gözetilmesi gerektiği vurgulanıyor.
Kentsel dönüşüm kira destekleri, maliklere aylık olarak 18 aya kadar sağlanırken, kiracılara tek seferlik taşınma yardımı şeklinde ödeniyor. İstanbul’da aylık malik desteği ortalama 9.000 TL ile 12.000 TL arasında değişirken, kiracı taşınma yardımı ise 18.000 TL ile 21.000 TL civarında bulunuyor. Diğer iller için bu tutarlar, belirlenen şehir gruplarına göre kademeli olarak daha düşük seviyelerde uygulanıyor.
